Ogród Saski nie dla psów

Zakaz wpuszczania psów do Ogrodu Saskiego zgodny z prawem – orzekł w miniony wtorek Wojewódzki Sąd Administracyjny. Mieszkańcy, którzy od trzech lat skarżą w sądach ustanowiony przez radę miasta regulamin parku nie wykluczają, że złożą skargę kasacyjną.

Spór o zapis w regulaminie, zakazujący wpuszczania tu psów (nie licząc psów przewodników), sięga 2014 roku. Po otwarciu zrewitalizowanego Ogrodu zapis ograniczający wchodzenie tu z psami, zaskarżyła dwójka mieszkańców Lublina, Bartłomiej Bałaban i Andrzej Jaworski.

Za pierwszym razem, w 2015 roku, WSA w Lublinie uznał, że mieszkańcy, choć są właścicielami psów, nie wykazali interesu prawnego w skardze. Ale nie odpuścili. Odwołali się do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zyskując po drodze merytoryczne wsparcie w osobie Rzecznika Praw Obywatelskich. Wiosną tego roku NSA ogłosił, że samo posiadanie psa wystarczy, by właściciele czworonogów odczuwali skutki prawne tego ograniczenia. I skierował sprawę do merytorycznego rozpatrzenia, jeszcze raz przez sąd wojewódzki.

Rozprawa odbyła się 6 lipca, wyrok ogłoszono w miniony wtorek.

Odpowiednie wyważenie

Sąd oparł wyrok na zapisach ustawy o samorządzie gminnym (art. 40, o zasadach i trybie korzystania z gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej). – Ta uchwała nie regulowałaby kwestii utrzymania czystości. Ustanawiając taki regulamin rada miasta wyważyła zasady użytkowania tego obiektu – uzasadniał sędzia sprawozdający sprawę.

Na wyrok przełożył się też historyczny i unikatowy charakter Ogrodu Saskiego. – Ma on wyjątkowe znaczenie w Lublinie. Istnieje 180 lat, jest jedyną tego rodzaju zorganizowaną zielenią. W wielu tego rodzaju parkach Europy dopuszczalne są takie ograniczenia – kontynuował.

Zdaniem Sądu rada miasta należycie wyważyła zapisy regulaminu, a oczekiwania mieszkańców, by władze dodatkowo kontrolowały sprzątanie po swoich zwierzętach, byłyby „absolutnie irracjonalne”. - Sąd oddala skargę – orzekł sąd.

Sędzia wyłączył możliwość rejestracji dźwięku i obrazu przy wyroku, kierując się „interesem sądu”.

Regulamin uniwersalny…

Zadowolenia z rozstrzygnięcia nie ukrywała reprezentująca miasto prawniczka. – Cieszę się z wyroku. Pokazuje, że miasto wyważyło racje mieszkańców – mówiła.

Zapytaliśmy również o odniesienie w urzędzie miasta. Ratusz podkreśla, że jako zarządca parku zagwarantował społeczności uniwersalny regulamin. – Jest swego rodzaju kompromisem, który musi wyważyć potrzeby różnych  grup użytkowników. Wzorowaliśmy się na rozwiązaniach z podobnych historycznych parków – mówi rzeczniczka prezydenta Lublina. I przypomina, że w tej sprawie swoje zastrzeżenia zgłaszali też przeciwnicy wpuszczania tu psów. – Mieliśmy także wnioski od osób, które chciały spędzać czas w parku wolnym od zanieczyszczeń. 

Czy wykluczający?

fot. Pixabay

Skarżący nie byli zadowoleni obrotem spraw, ale po cichu spodziewali się takiego wyroku. – Powinniśmy być szczęśliwi, że można chodzić z psem po mieście. Wszystkich właściciel psów uznaje się za domniemanych winnych – mówił Bartłomiej Bałaban. – Już w pierwszym podejściu (2015 rok) sąd zapobiegawczo podszedł w rozpatrywaniu sprawy. Spodziewaliśmy się tego – dodał dziennikarzom.

– Czekamy na pisemne uzasadnienie wyroku. Usłyszeliśmy więcej opinii, niż merytorycznych argumentów. Następnie zadecydujemy czy składać skargę kasacyjną – dodał Andrzej Jaworski.

Od wtorkowego wyroku (18 lipca) mają na to 30 dni.

Strażnicy nie pouczą w nieskończoność 

Mieszkańcy przyłapani z psem w parku, nawet pod smyczą, mogą teraz liczyć się z mandatem karnym. - Do tej pory stosowaliśmy pouczenia i zwracaliśmy uwagę. Za brak nadzoru i niesprzątanie Straż Miejska nałożyła w tym roku po jednym mandacie w kwocie 50 złotych – mówił mi rzecznik Straży Miejskiej w Lublinie.

Dodał też, że po ostatnim wyroku strażnicy będą mogli karać już za samo wejście z czworonogiem do parku. Wysokość mandatu to w tym przypadku od 20 do 500 złotych. 

Read more »

Plany nazbyt optymistyczne?

Kończy się czas dyskusji nad dokumentem planistycznym, który wyznaczy rozwój miasta na kilkanaście lat. To tzw. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego. Jego wstępne zapisy budzą ogromne zainteresowanie architektów, planistów i oczywiście mieszkańców. Nie brakuje uwag, co pokazują czerwcowe i lipcowe spotkania w dzielnicach, czy z doradcami prezydenta Krzysztofa Żuka.

Choć wakacje trwają w najlepsze, to 12 lipca, w środowe popołudnie, sala konferencyjna ratusza pękała w szwach. W siódmych „Rozmowach o mieście” wzięli udział doradcy prezydenta, społecznicy z dzielnic, architekci i mieszkańcy, którym leży na sercu rozwój Lublina. Z urzędu miasta dyskusji przysłuchiwał się szef miejskiego Wydziału Planowania.

Dyskusję rozpoczęli członkowie Rady Kultury Przestrzeni, ciała doradczego. – To dla nas bardzo istotne rozmowy. Decydują o tym czy chcemy miasta dla wszystkich. Dotychczasowe spotkania w ratuszu nie spełniły naszych oczekiwań. Wnieśliśmy o powtórzenie konsultacji dot. studium. Chcemy też, by składały się z warsztatów dla mieszkańców. Należy im czytelnie przetłumaczyć skomplikowany język planistów, by nie zdziwili się, że za 25 lat przy ich domach powstanie wielka droga.

Uwalnianie działek rolnych i... prezenty dla gmin ościennych?

Studium składa się z dwóch płaszczyzn. Uwarunkowania opisują stan bieżący, a kierunki – przyszłą wizję miasta. Skupiano się na tej drugiej. – Studium zakłada, i to optymistycznie, wizję Lublina w 2050 roku. Miasto miałoby mieć wówczas ok. 374 tysięcy mieszkańców, podczas gdy prognozy Głównego Urzędu Statystycznego mówią o 265 tys. – mówił Jan Kamiński, przewodniczący RKP. Jego zdaniem miasto zbyt odważnie proponuje uwalniać tereny rolne pod „mieszkaniówkę”. Powierzchnia działek rolnych, nieużytków i zieleni nieurządzonej miałaby spaść szczególnie wyraźnie, bo niemal pięciokrotnie, do poziomu ok. 7-8 procent. Dotyczy to zwłaszcza dzielnic peryferyjnych, od Głuska po Szerokie. – Działki rolne są bogactwem miasta, nie bezwartościowym terenem. Na drogach przy samej granicy miasta gminy ościennych dostaną prezent, w postaci atrakcyjnych terenów pod zabudowę – mówił mając na myśli gminę Głusk i Konopnicę.

- W studium dominuje myślenie funkcją, a nie jej użytkownikiem, czyli mieszkańcem. Nie widać w tym konsensusu – słyszę od kolejnej ekspertki z Rady.

Głos zabierali społecznicy, członkowie rad dzielnic czy stowarzyszeń. Dyskusja była bardzo interesująca i merytoryczna. Nie brakowało odniesień do stanu miejskiej zieleni i jakości powietrza. Najgoręcej było przy powietrzu.

Słabe powietrze Lublina

Wróciła bowiem kwestia zabudowy części górek czechowskich, jak również wizja elektrowni na biomasę w uprzemysłowionej części miasta. 

Czuby, między Starym Gajem (las), a pętlą na osiedlu Widok.
Niedaleko torów poprowadzona ma zostać nowa trasa, która
umożliwi szybki wylot z centrum miasta. Początkowo miała
być na dwie jezdnie, z racji bliskości przyrody będzie węższa.
Jeśli powstanie skończy się żywot pewnego wąwozu.

– Jeśli chodzi o zanieczyszczenie powietrza Lublin ma kategorię C [przekroczony poziom dopuszczalny]. Tymczasem podejmuje się decyzje o częściowej zabudowie górek czechowskich. Dziś Czechów i sąsiedzi mają najlepszą jakość powietrza w Lublinie, im dalej na południe i wschód, tym gorzej – mówił jeden z aktywistów z Czechowa, również w Lubelskim Alarmie Smogowym.

Podkreślano, że o czystość mieszkańcy muszą cały czas walczyć. – Ciągle zwalczamy nieprzyjazne środowisku inwestycjami. Najpierw spalarnia opon, później spalarnia śmieci, a ostatnio odpieramy elektrownię opalaną słomą [sprawa budowy tej ostatniej przy ul. Tyszowieckiej i Mełgiewskiej jest w sądzie administracyjnym, przyp.]. Po zasięgnięciu opinii naukowców widzimy, jakie niosłaby szkody promieniując na całe miasto! Urząd miasta działa sprzecznie. Prezydent nie wydał decyzji środowiskowej dot. elektrowni, a studium właśnie taką przewiduje – dodała społecznika z Felina, również w Stowarzyszeniu Ekologiczny Lublin. 

– Wyrażamy zaniepokojenie, gdyż taki zapis to zielone światło dla potencjalnego inwestora.

Miasta przegrywają za zaniedbania smogowe 

O tym, że miasta nie mogą bagatelizować jakości powietrza przypomniała pani Natalia ze Strasbourga. - Miasta niemieckie są już pozywane w Europejskim Trybunale Praw Człowieka. I przegrywają. Udowadnianie śmierci człowieka w wyniku zanieczyszczenia powietrza jest trudne, bo regulowane kodeksem cywilnym, ale możliwe – mówiła jako gość spotkania.

Część odpiera argumenty Rady o zbyt nagłym uwalaniu działek rolnych. – U nas mieszkańcy czekają lata na tą decyzję. I regularnie pytają, kiedy będą się mogli budować. Lata lecą, pokolenia czekają. Jest w końcu szansa, by skończyć to ubezwłasnowolnienie na swoich działkach. Nie doczekamy się miejscowego planu zagospodarowania, jeśli będziemy przedłużali dyskusję w nieskończoność – mówią w radzie dzielnicy Szerokie, czyli skrajnie zachodniej dzielnicy miasta. 

Podobne sygnały są z drugiej strony Lublina. – Popieramy tworzenie nowej zabudowy, jak również wyznaczenie terenu pod grzebowisko dla zwierząt – dodają z rejonu Ponikwody.

Temat najbardziej elektryzujący opinię publiczną. O zagospodarowaniu ponad stu hektarów górek czechowskich mówi się od 2016 roku. Dziś wyglądają mniej więcej tak (zdjęcie z wiosny 2017, od strony ul. Poligonowej i Boh. Września. Staną tu nawet 14-piętrowe wieżowce. Zdaniem obrońców przyrody północny rejon miasta bezpowrotnie utraci wówczas jedyny taki ekosystem. Dziś pełno tu zwierzyny, ale niestety i ludzkich zaniedbań. 

Z rozwiązań zasygnalizowanych przez miasto w „kierunkach” Rada widzi kilka nietrafionych (jej zdaniem) koncepcji. Jak choćby pomysł przedłużenia trasy Zielonej drogą klasy zbiorczej w niedalekim sąsiedztwie torów w kierunku Warszawy. Ulica biegłaby doliną Czubów, m. in. śladem malowniczej ulicy Węglinek, gdzie zachował się naturalny wąwóz. Wlatywałaby w al. Kraśnicką i miałaby być alternatywą dla zatkanej w "szczycie" ul. Jana Pawła II. 

Rada widzi za to rozbudowę arterii bliżej miasta, ulicy Bursztynowej, i puszczenie tędy komunikacji miejskiej.

Rada nie widzi też przecięcia szybką drogą Ponikwody, gdzie droga klasy głównej wlatywałaby do Turystycznej, tuż przy oczyszczalni „Hajdów”. Z ogólnych uwag Lublin jawi się w przyszłości jako miasto nadmierne rozpraszane i rozlewane. „Nowe dzielnice są skazane na problemy komunikacyjne. Założenia studium zachęcają do wyprowadzki poza miasto i dalszego pogłębiania odpływu mieszkańców. Brak dbałości o system przyrodniczy, istniejące i nowe tereny zieloni i ich powiązania” – czytamy w podsumowaniu stanowiska Forum i Rady Kultury Przestrzeni.

Miasto czeka na uwagi do 4 sierpnia. Już zapowiada kolejne wyłożenie dokumentu, w sposób bardziej zrozumiały dla mieszkańców. 

Read more »

Czy na reformie Budżetu Obywatelskiego zyskają dzielnice?

Poparcie dla gwarantowanej puli na projekt w kwocie do 150 tysięcy złotych i nierozwiązana sprawa z procesem głosowania – to wyniki konsultacji do nowej procedury Budżetu Obywatelskiego w Lublinie.

Cieszą się uczniowie i studenci, pasjonaci aktywnego wypoczynku, natomiast w dzielnicach trwa ogromne rozczarowanie i mówienie o „wyrzucaniu pieniędzy w błoto”…

 Spotkanie z mieszkańcami i członkami rad dzielnic odbyło się w miniony czwartek, o godz. 18, w kancelarii prezydenta miasta przy ulicy Bernardyńskiej. Spotkanie moderował Piotr Choroś, dyrektor nowo powstałego Biura Partycypacji, odpowiedzialny w ratuszu za Budżet Obywatelski. – Proszę, byście państwo spisywali omawiane uwagi i dostarczali w formie pisemnej do ratusza. Czas na konsultacje trwa do końca miesiąca. Do marca ustalimy nowy regulamin – przypomina Choroś.

Wyjściowe propozycje miasta…

Obecni na spotkaniu pochylili się nad propozycjami, które na początku stycznia zaprezentował na stronie internetowej urząd miasta. Ratusz sugeruje zmniejszenie progów kwotowych dla projektów dużych (górna granica wynosiła 1,2 miliona zł, po zmianie byłoby to 800 tys. zł) i małych (z 500 tysięcy zł dziś do 300 tysięcy). Dolna granica dla projektu wyniosłaby 25 tysięcy zł. Drugi postulat powiązany jest z nowymi progami kwotowymi. Miasto stawia teraz na małe projekty (pula na nie zwiększy się z 8 do 9 milionów zł), kosztem większych (z 7 do 6 milionów zł). Cel? Więcej mniejszych, ale szalenie istotnych inwestycji w dzielnicach Lublina. – Kwotę 1,2 miliona zł, czyli maksymalny próg dużego projektu przed rokiem, uznaliśmy za wystarczającą do pokaźnej inwestycji drogowej – nadmienia Choroś.

„Rewolucją” miałoby być wydzielenie 4,050 mln złotych na „twarde” projekty zarezerwowane dla każdej z 27 dzielnic, niezależnie od wyników głosowania. Miasto stawia jednak wymóg – projekt musi być „inwestycyjny”, ma dotyczyć jednej dzielnicy, a jego kosztorys nie powinien być wyższy niż 150 tysięcy zł. W takim przypadku urząd brałby pod uwagę te projekty z dzielnic, które uzyskały największe poparcie.

Ostatnia zmiana dotyczy przebiegu głosowania. Po doświadczeniach ze zbieraniem podpisów ratusz proponuje głosowanie wyłącznie w punkcie do głosowania i indywidualne oddawanie karty, po uprzednim wylegitymowaniu.

Gwarantowana pula dla dzielnic potrzebna

Przedstawiciele rad i zarządów dzielnic nie kryli, że zmiany w procedurze Budżetu są konieczne. – Zwiększamy szansę dla dzielnic, co do tego nie ma wątpliwości. Nie bardzo natomiast rozumiem zarzutu do procederu zbierania podpisów. To też sposób uczenia demokracji na samym dole, angażowanie lokalnej społeczności – mówi Andrzej Zięba, z rady dzielnicy Kalinowszczyzna.

Nie zabrakło też argumentu przeciw hurtowym „nabijaniu” głosów. - Samo głosowanie powinno odbywać się w punktach wyborczych. Zatrzymajmy proceder ruchomych urn wyborczych – apeluje Zofia Polska, przewodnicząca zarządu dzielnicy Konstantynów.

– W ostatnim głosowaniu projekty inwestycyjne wygrało jedynie 8 dzielnic. Pozostałe 19 angażowały się i nic z tego nie wyszło, zmarnowały swój wysiłek. Jako rada proponujemy wydzielenie projektów ogólnomiejskich oraz tych przeznaczonych dla dużych, średnich i małych dzielnic. Terminem głosowania powinien być wrzesień – podkreśla Józef Nowomiński, przewodniczący rady dzielnicy Tatary.

Gwarantowane środki dla dzielnic miałyby odwrócić tendencję i zachęcić z powrotem małe dzielnice do partycypacji. - Musimy te zmiany wprowadzić. Mieszkańcy mniejszych dzielnic, które nie mają szans w głosowaniu są dziś wystarczająco zdemotywowani do idei Budżetu – mówi Jadwiga Mach, przewodnicząca z rady dzielnicy Sławin. – Małe dzielnice i tak nie wygrają żadnego projektu głosami mieszkańców. Proponujemy zwiększenie gwarantowanej puli do 200 tysięcy – mówi Renata Bieńko, wiceprzewodnicząca rady dzielnicy Zemborzyce.  

Dane osobowe

Na spotkaniu pojawił się również wątek danych takich jak e-mail czy numer telefonu, który warunkował w poprzedniej edycji oddanie ważnego głosu. Wielu starszym mieszkańcom miasta uniemożliwiło to uczestnictwo w głosowaniu, co skończyło się albo oddaniem głosów nieważnych, albo w ogóle rezygnacją z partycypowania. 

Zła sława studentów?

Na spotkaniu nie zabrakło głosów spoza rad dzielnic. – Nie zgadzam się z państwem, jeśli chodzi o projekty miękkie. Wyeliminowalibyście je do końca, tak samo jak studentów z głosowania. Lublin to miasto akademickie, piątą jego część stanowią przez większą część roku żacy – komentują w środowisku Akademickiego Związku Sportowego.
- Czym jest de facto Budżet Obywatelski? Nie jest to wola jedynie dzielnic, pamiętajmy o tym. Cieszy fakt, że poznamy minimalny próg dla małych projektów. Pojedynczy mieszkańcy zewrą swoje wysiłki wiedząc, że będą poważnie brani pod uwagę – mówi Seweryn Szczepaniak, mieszkaniec Lublina.   

fot. autor (1), UM Lublin (1)

Read more »

Setki milionów złotych na inwestycje przy Bystrzycy

Lublin zwraca się ku swoje rzece – mówi prezydent Lublina Krzysztof Żuk w kontekście planu rewitalizacji doliny Bystrzycy. Zakłada on wykonanie do 2027 roku wielu inwestycji, związanych przede wszystkim z rewitalizacją przyrzecznych parków oraz ośrodków takich jak marina czy Lubelski Klub Jeździecki, stworzenie ogólnodostępnych plaż, kładek i przystani kajakowych. W dalszej perspektywie przewiduje się rewitalizację dolin dopływów Bystrzycy, czyli Czechówki i Czerniejówki.

W minionym tygodniu poznaliśmy założenia projektowe, które na zamówienie ratusza wykonała firma Autorskie Biuro Architektury Investprojekt-Partner. - To jeden z ważniejszych projektów, które realizujemy. Powierzchnia działań, w tym inwestycji towarzyszących to tysiąc hektarów. Dzielimy je na etapy. W pierwszej kolejności zmiany obejmą sąsiadujące z rzeką parki: Ludowy, Bronowicki i Zawilcowa, gdzie już aktywnie działamy – mówi prezydent Lublina Krzysztof Żuk. Szacunkowe koszty inwestycji wzrosły, względem ubiegłorocznych wyliczeń, do 600 milionów złotych.

Nowe kładki

O szczegółach opowiadali na konferencji prasowej architekci. - Pokazujemy rozwiązania proponowane w innych miastach Polski, jak choćby dopasowane, charakterystyczne kładki. Obecne są za wąskie, konstrukcja z blachy stwarza niepotrzebny hałas. Widzimy w Lublinie 20 kładek – 9 nowych, pozostałe przebudowane – mówi Maria Balawejder-Kantor z pracowni ABA Investprojekt-Partner. Nowe kładki pieszo-rowerowe pojawiłyby się przy ul. Żeglarskiej (przy moście), obok planowanego mostu przy Parku Ludowym i Lublin Arenie, vis a vis Starych Bronowic, nieopodal ujścia Czechówki oraz przy ul. Azaliowej. Co ciekawe, postulaty architektów dotyczące kładek w rejonie tzw. Wielkiego Stawu Królewskiego pokrywają się z uwagami Rady Kultury Przestrzeni złożonymi przed zmianą miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego na tym terenie.

Plaże, marina, zieleń publiczna

Nowością w Lublinie będą przyrzeczne plaże. Dwie z nich powstaną na terenie parku Nadrzecznego na wysokości ul. Koło, ok. 300-400 metrów na południe od wiaduktu kolejowego. Kolejne plaże architekci ulokowali na wysokości Starych Bronowic i przy ulicy Azaliowej. Rejon Bronowic byłby centralnym punktem do wypoczynku, z plażą, kładką, ale również placami zabaw, przystanią kajakową, miejscami do opalania itp. Z kolei w Parku Rusałka architekci przewidują otwarcie przestrzeni (docelowo całej) do dyspozycji mieszkańców. Północną część stałaby się strefą sportów ekstremalnych, a południowa tzw. ogrodem zmysłów. Inna sprawa czy tutejsi działkowcy wyrażą zgodę na tak dalece idącą ingerencję.

Nową jakość zyska lubelska marina. Wzorując się na Centrum Rekreacyjno-Sportowym Ukiel z Olsztyna zalew Zemborzycki miałby stać się rajem dla pasjonatów wodnego szaleństwa. W założeniach ma powstać tu hangar na łodzie, nowa siedziba WOPR i Lubelskiego Centrum Żeglarstwa, przystanie dla łodzi i jachtów, gondole, nowe molo. Prezydent zaznacza, że propozycje są ustalane wspólnie ze środowiskiem „wodniaków”.

W dolinie Bystrzycy nie będzie problemu z zaparkowaniem. Na ten moment architekci proponują 30 parkingów, ulokowanych w odległości od 50 do 500 metrów od koryta rzeki.

Oczyszczą zalew, przesuną rowerzystów

W dyskusji nad rewitalizacją doliny Bystrzycy pojawia się scenariusz oczyszczenia wód zalewu Zemborzyckiego. Dziś, zwłaszcza w okresie maj-wrzesień, jest to siedlisko sinic. Sanepid nie wydaje zgody na legalne kąpanie się w zalewie [w minionym roku po dwóch tygodniach od pozytywnej decyzji wycofał ją, przyp.].

- Mamy przygotowaną analizę. Rozważamy stworzenie przy zalewie zbiornika-polderu na powierzchni 35 hektarów, który pełniłby funkcję filtra. Od maja do października redukowałby związki biogenne do 80 procent – dodaje Zdzisław Strycharz, doradca prezydenta Lublina ds. zagospodarowania doliny rzeki Bystrzycy.

Postulatem architektów jest też przeniesienie „tranzytowego” ruchu rowerowego ze ścieżki pieszo-rowerowej wzdłuż Bystrzycy. Na odcinku od mostu kolejowego do mostu przy Żeglarskiej rowerzyści jechaliby szerszym łukiem, trasą poprowadzoną bliżej ulicy Janowskiej. – Chodzi nam o wyeliminowanie szybkich rowerzystów i pierwszeństwo dla bezpieczeństwa pieszych na wysokości Wrotkowa – dodaje Balawejder-Kantor.

Doradca prezydenta ds. rewitalizacji przekonuje, że poza parkami, kładkami, mariną i klubem jeździeckim na początku wykonane zostaną miejskie plaże i tzw. szlak po dawnych młynach (8) lubelskich.

Obecny koncept nie zakłada prac nad doliną Czechówki i Czerniejówki. – Odkładamy je na dalszą perspektywę, po 2020 roku. Niewykluczone, że będziemy finansowali z funduszy norweskich czy szwajcarskich – ucina Strycharz. Miasto czeka na uwagi w procesie rewitalizacji doliny Bystrzycy do 15 lutego w formie elektronicznej.

Szczegóły koncepcji są dostępne TUTAJ


fot. Agnieszka Bąder

Read more »

Krosem przez Roztocze, spacerem po Lublinie

Jesienna szaruga daje się coraz mocniej we znaki. 
To ostatnie okazje na złapanie promieni słońca i dłuższy wysiłek. I tak postanowiłem w ostatni weekend.

W sobotę miałem przyjemność uczestniczyć w rowerowym rajdzie po Roztoczu, sygnowanym szyldem Green Velo. To wybudowany z unijnych środków przez poszczególne z pięciu województw Polski Wschodniej szlak rowerowy liczący ponad dwa tysiące kilometrów. Przez Roztocze przebiega najdłuższy z regionalnych pododcinków (ok. 203 km).

Pogoda nie rozpieszczała, ale – jak na realia jesieni – okazała się znośna. Rowerowa „cebulka”, pełny herbaty termos w plecaku, rękawiczki… Żaden ze mnie szczególny zmarźluch, ale któż z uczestników nie czuł ciarek na plecach. Było warto zrywać się w Lublinie po piątej, by zabrać się z uczestniczką rajdu samochodem.

kolejny wspólny rajd, zakończenie sezonu 2016

Rozpoczęliśmy po 9:30 w Zwierzyńcu, w okolicach browaru i słynnego kościoła na wyspie. Tempem średnim (ok. 20 km/h) przejechaliśmy do Szczebrzeszyna. Pierwszy przystanek z mżawką w oczy. Przerwa na zdjęcie z chrabąszczem, uzupełnienie płynów i małe zakupy. Dalej pokierowaliśmy się na zalew w Nieliszu. Zjazdy i podjazdy nie dawały się specjalnie we znaki. Trasa była łatwa, a grupa spora i zróżnicowana pod względem umiejętności. 

Nie ukrywam, że czekałem na zobaczenie zbiornika. Ponad dwukrotnie większy niż lubelski zalew Zemborzycki, ponadto czystszy, otoczony tylko urokliwą, roztoczańską krainą. Zbiornik z potencjałem na lepsze zagospodarowanie, co najmniej takie jak leżące pod Białorusią jezioro Białe. Okrążyliśmy go z rowerzystami, kierując się w stronę Zamościa. Pod drodze czekał nas jeszcze jeden przystanek – regionalna izba w miejscowości Wysokie. Stare afisze, meble, naczynia - czyli jak żyło się 200, 100 i z 50 lat wstecz. 

Finiszowaliśmy ok. 15:30 na bruku zamojskiej starówki. Za chwilę, przy poczęstunku i herbacie spadł intensywny deszcz… Zwycięzca loterii zgarnął niebieskiego Unibike`a - nagrodę główną rajdu. Razem zrobiliśmy ponad 67 kilometrów.

Most przy Muzycznej i Lublin Arenie rośnie. Będzie gotowy
w 2017 roku

Doglądanie inwestycji

Z kolei w niedzielę widziałem się w Lublinie ze starym znajomym. Postawiliśmy na sprawdzony wypoczynek spacerkiem. Przy okazji pokazywania miasta sprawdziłem postępy prac przy dwóch lubelskich inwestycjach – na placu Litewskim i moście przy przedłużeniu ulicy Muzycznej.

Widok na plac remontowany plac Litewski ze schodów przy
Poczcie Głównej

Na placu leżą już płytki nowego fragmentu deptaka (od ulicy Kołłątaja do Hotelu Europa). Marszałek Piłsudski na Kasztance przygląda się pracom bez przerwy. Te trwają od miejsca przy Mc Donald`s i poczcie aż po plac Krąpca, niedaleko Wydziału Politologii. Budowlańcy wykorzystują maksymalnie ostatnie sprzyjające pracom warunki. Podobnie jest zresztą przy lekkoatletycznym stadionie Startu.

Przy okazji widzenia Lublin Areny sprawdziłem stan prac nad nowym mostem nad Bystrzycą. Stoją już filary, konstrukcja łukowa rzuca się w oczy z daleka. Całość połączy przedłużaną po jednej stronie ulicę Muzyczną ze Stadionową po drugiej stronie. Ta druga odprowadzi ruch z Lublin Areny, na wielopasmową arterię Lubelskiego Lipca`80.

Read more »

Wzmacnianie więzi ze Wschodem

Zdjęcie pamiątkowe na tle obrazu "Unia Lubelska"
z Kongresu w 2015 roku

Panele dotyczące bezpieczeństwa w regionie, dyskusja o rewitalizacji ukraińskich miast, wspomnienia z międzywojnia, ale też koncepcja Uniwersytetu Wschodniego oraz wymiana doświadczeń w zakresie działań NGOs-ów. To jedynie wybrane z zagadnień, nad którymi już po raz piąty pochylili się w Lublinie paneliści i uczestnicy Kongresu Inicjatyw Europy Wschodniej.

KIEW odbywał się od 29 września do 1 października w salach Lubelskiego Centrum Konferencyjnego. Podobnie jak przed rokiem „wymianę myśli” podzielono na kilka grup tematycznych. W większości dominowały prelekcje i komentarze reprezentantów Ukrainy, począwszy od inaugurującego Kongres wykładu byłego prezydenta tego państwa Wiktora Juszczenki. Przekonywał, że mamy do czynienia z problemem szerszym niż ukraiński. – Rosyjski autorytaryzm to problem dla całej Europy. Przykładem są Gruzja, Krym, Karabach – mówił Juszczenko.

W panelu „decentralizacja władzy” wzięto na warsztat aktualne doświadczenia naszego wschodniego sąsiada w zakresie partycypacji społecznej, natomiast w bloku „bezpieczeństwo w Europie Wschodniej” politolodzy z Ukrainy, Polski, Gruzji szukali kompromisu w ocenie pojęcia „wojna hybrydowa”. Konkluzja była jednolita - zdaniem doktora Jewhena Mandy z Biura Przeciwdziałania Wojnie Hybrydowej w Kijowie i Gruzina Gieorgija Tarchan-Mourawiego z Instytutu Polityki Publicznej w Tbilisi Rosja stosuje typowe radzieckie metody, celowo nie zamrażając konfliktów. – Chodzi jej o lojalne kierownictwo państwa ukraińskiego nie podbój – przekonywał Manda.

Powracające antagonizmy

O aktualnych relacjach polsko-ukraińskich opowiadali historycy: prezes Związku Ukraińców w Polsce Piotr Tyma oraz doktor Mariusz Sawa z lubelskiego IPN. – Mówimy dziś o dwóch segmentach, które rzutują na relacje z Polakami. Negatywne, to odwołanie do represji w latach 1944-89, które uwypuklił mocniej system peerelowski. Drugi to dbanie o pamięć żołnierzy „epizodu”, czyli petlurowców. W kontekście najnowszego filmu Wojciecha Smarzowskiego „Wołyń” i powrotu do wykorzystywania historii jako elementu walki, powstają takie antagonizmy między naszymi narodami, które później widzimy np. w Przemyślu czy niszczeniu grobów. Stąd ogromna rola organizacji pozarządowych w budowaniu obu krajów – referował Tyma.

„Szukajcie swoich sposobów”

Skoro mowa o nich mowa, to nieodłącznie wiążą się one z zaufaniem społecznym. A te, zgodnie z przytoczonym wskazaniem przez dyrektora KIEW i szefa Rady Programowej Centrum Kompetencji Wschodnich Pawła Prokopa w Polsce nie zachwyca (14 procent do ludzi spoza rodziny). Niemniej paneliści i przyjezdni goście podkreślali, że Lublin to miasto służące przykładem, jeśli chodzi o powiązanie dużego ośrodka akademickiego, biznesu i otwartego samorządu. – Biznes zawsze pójdzie tam, gdzie są lepsze warunki do współpracy. Podobnie jeśli chodzi o wpływ na lokalną społeczność. Władza nie może zapomnieć, że jest dla obywateli – podkreślała Alina Czyżewska z gorzowskiego stowarzyszenia „Ludzie dla miasta”. Bez pardonu przekonywała, że budżety obywatelskie nie są doskonałe i sąsiedzi ze Wschodu spokojnie mogą poradzić sobie w innej „konwecji”.- Ustrzeżcie się przed firmowaniem tych samych ludzi – mówiła.

Nie zabrakło również tematów o przestrzeniach miast. O koncepcjach zmian opowiadali zastępcy merów Krzywego Rogu i Iwano-Frankowska.

W ramach KIEW podsumowano też międzynarodowy projekt „Europejski Uniwersytet Wschodni”. Przez dwa lata, do października 2016 roku uczelni z Polski, Litwy i Słowacji (lubelskie: UMCS, KUL i Politechnika) pracowały nad urozmaiceniem oferty programowej pod studentów z państw Europy Wschodniej. – Siłą staje się umiędzynarodowienie uczelni – mówiła Martyna Jędrych, z Wydział Projektów Nieinwestycyjnych lubelskiego ratusza. Projekt był finansowany z programu Erasmus+. 

Konresowi towarzyszyły pomniejsze inicjatywy tj. zwiedzanie lubelskiej starówki, pokaz filmów Wojciecha Walkiewicza „Trudna pamięć” i „Maski”, warsztaty sztuki artystycznej czy wystawy fotograficzne. Gości podejmowano w Ośrodku „Brama Grodzka-Teatr NN”, Centrum Spotkania Kultur, Teatrze Muzycznym.

Read more »

Z ziemi włoskiej do Polski (historia rodzinna)

Kruglica to jedna z tysięcy zapomnianych wsi w przedwojennym województwie wileńskim. Położoną około 80 kilometrów na wschód od Wilna miejscowość wspominam z powodów rodzinnych - żył tam mój pradziadek Józef. I to tam dopadła go tragedia wojennej zawieruchy. 

medale pradziadka 

Do Polski wrócił dopiero w 1962 roku. Dwa lata wcześniej zobaczył się po raz pierwszy po 20 latach rozłąki z synem Mieczysławem (moim dziadkiem), któremu udało się dotrzeć do Anglii w poszukiwaniu ojca. Wojna i jej skutki - utrata ziem wschodnich - rozdzieliła Chudych. Najmłodsi synowie pradziadka, Mieczysław i Józef wraz z wujkami, zdecydowali się na przesiedlenie na ziemie odzyskane, pod nową granicę polsko-niemiecką. Trójka najstarszych z rodzeństwa została w ZSRR przyjmując obywatelsktow kraju Rad.

Panowie podobno nie poznali się na peronie - słyszałem wielokrotnie z opowieści dziadka, a później ojca, który nawet wspomniał o tym w książce-wspomnieniach polskich żołnierzy spod Monte Cassino. Rodzinny fragment brzmi tak:

„Ostatni raz widzieliśmy się w 1940 roku, gdy miałem 8 lat. Wtedy wraz z mamą poszliśmy na widzenie z ojcem do więzienia w Świrze (pobliska miejscowość, gdzie Sowieci go zamknęli), niedługo przed wywózką do Workuty. Po 20 latach nie pamiętałem już jak dokładnie wyglądał. Nie miałem żadnej powojennej fotografii ojca z czasów, gdy zamieszkał w Anglii. Do Lincoln przyjechałem pociągiem. Gdy peron opustoszał, podszedłem do samotnego mężczyzny i czując narastające wzruszenie zapytałem po prostu - Czy pan Józef Chudy?  Oczywiście całą pierwszą noc przegadaliśmy”.[1] 

Poza jedyną wyprawą mojego dziadka i taty w rodzinne strony w latach 70. kontakt z resztą rodu, która została w Sowietach, urwał się niemal całkowicie. Inna sprawa, że kraina dzieciństwa została zrównana z ziemią i zalesiona... Jak tysiące wsi i przysiółków po prawej stronie Bugu.

Mundur Józefa Chudego z orderami. Dwa po
lewej, w podzięce za publikację o żołnierzach
spod Monte Cassino, odebrał tato Stanisław

Publikacja dotyczyła przede wszystkim żołnierzy pochodzących z ziemi sandomierskiej. Pod naporem Niemców w kampanii wrześniowej wielu wycofywało się na wschód, co skończyło się później niewolą u Sowietów. Co było później w Katyniu, Miednoje czy Bykowni - wiemy. Pradziadek miał szczęście - był chłopem z Wileńszczyzny. Dzięki temu uzyskał „łagodny” wyrok. 

Zamiast w dołach śmierci Katynia wylądował w obozie pracy w podbiegunowej Uchcie przy Morzu Białym. Mimo wszystko, odznaczony za walkę w kampanii wrześniowej nie podobał się Sowietom. Uratowało go porozumienie londyńskiej Polski i ZSRR znane jako układ Sikorski-Majski. 

Po wznowieniu stosunków dyplomatycznych wraz z tysiącami wojskowych i cywili przemierzył ziemie Bliskiego Wschodu, m. in. Persji i przyszłego Izraela. Pamiątkowe zdjęcia ma nawet spod słynnych piramid w Gizie. Dla Polaków najważniejsza była jednak bitwa o klasztor na wzgórzu Monte Cassino, który dla Niemców był znakomitym bastionem do obrony. Była to ostatnia wielka twierdza przed zdobyciem Rzymu na froncie włoskim. 

„Ocalenie” to chyba najwłaściwsze słowo. Podciągnijmy pod nie tekst znakomitego zespołu Coma (klip w teledysku z lądowania aliantów w Normandii nie jest oryginalny).

Tato nie poznał swojego dziadka, urodził się dwa tygodnie po jego śmierci. Nie ukrywa, że z tamtym okresem i przytaczaną publikacją łączy go szczególny ładunek emocjonalny. Z opowiadań babci dowiedziałem się wiele o pradziadku. Emocjonalnie i fizycznie wojna go okropnie zniszczyła, niemniej potrafił dla synowej zachować ciepło i poszanowanie jakże niezbędne w rodzinie. 

Promocję książko obejrzałem z odtworzenia jako że nie mogłem wziąć w niej udziału. W sali lokalnej biblioteki zgromadziło się kilkudziesięciu potomków żołnierzy, których historię przelał na papier ojciec. Takiej retrospekcji brakowało, myślę że ogólnie w wielu regionach kraju brakuje takich dokumentacji o losach zwykłych żołnierzy. Nie generałów, nie o kulisach gabinetowych gier z czasów wojny. Historii wojaków z pierwszej linii, którzy płacili najwięcej, bo zdrowiem i życiem.

Wnuk żołnierza spod Monte Cassino został... odznaczony dwoma medalami: za Zasługi dla Związku Oficerów Rezerwy II Rzeczypospolitej Polskiej oraz Krzyżem Obrońcy Kresów Wschodnich II RP.

Mi i bratu pozostaje duma z tradycji rodzinnych i obowiązek niesienia historii rodziny z historycznym tłem dalej...


1] Stanisław Chudy, Wdarli się na szczyt, z którego inni spadli, Wydawnictwo Sztafeta, Stalowa Wola 2015.

Read more »

Przedsiębiorczość po studencku

Zainspirowanie się ludźmi, którzy odnieśli zawodowy sukces, to dopiero początek. O tym jak stać się kreatywnym, o budowaniu profesjonalnego wizerunku firmy i wielu innych kontekstach dyskutowano w trakcie zajęć Światowego Tygodnia Przedsiębiorczości, który odbywał się od 16 do 20 listopada.

Wykłady oraz zajęcia warsztatowe odbywały się m. in. w Akademickim Centrum Kultury w „Chatce Żaka”, Business Linku, na wydziałach Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej oraz Politechnice Lubelskiej. Tydzień Przedsiębiorczości został uroczyście otwarty w poniedziałkowy wieczór konferencją „Droga do sukcesu”. Do spróbowania szans we własnym biznesie zachęcał zgromadzonych Tomasz Małecki, prezes Lubelskiego Parku Naukowo-Technologicznego. Zaznaczał przy tym, że nikły odsetek młodych ma szanse na stanowiska zarządzające w przyszłości. O przedsiębiorczości budowanej samodzielnie, z dala od studiów wspominała Natalia Kozłowska, pasjonatka podróży i właścicielka restauracji Insomnia, opowiadając przy tym o zakładaniu i utrzymywaniu biznesu jeszcze na studiach. O swoich ścieżkach zawodowych opowiedzieli też doradca wizerunkowy Monika Butryn i Paweł Niewęgłowski, organizator konferencji Microsoft Expert Summit. Różni ich wszystko: branża, styl pracy, charakter, łączy wspólny mianownik – osobisty sukces na polu zawodowym. 

Etat czy na własną rękę?

W poniedziałkowej debacie, w której rozważano nad dwiema stronami pracy na etacie oraz samodzielnej działalności gospodarczej wypowiadali się Agata Pietras, blogerka i właścicielka internetowego sklepu modowego Modlishka oraz Michał Korba, twórca internetowej „skarbonki” iWisher. Dyskutanci nie ukrywali, że cieszą się z tego co aktualnie robią, że preferują pracę samodzielną, tworzoną od podstaw, bez szefa. – Dobrych kilka lat pracowałem na etacie, w różnych branżach. Daje to pewną stabilizację, o wiele większą niż w przypadku własnej działalności. Podziwiam tych, którzy zakładają swoje firmy już na studiach – mówił o swoich doświadczeniach Korba.

Wizerunek w sieci i komunikacja

Tomasz Małecki, szef  lubelskiego parku technologicznego

Warsztaty z kolejnych dni dotyczyły różnych zakresów przedsiębiorczości. O nie całkiem różowej perspektywie przy otwieraniu start up`ów mówił Artur Kozłowski, twórca nowoczesnej bazy konsumenckiej i testerskiej frendi.pl. O kreowaniu wizerunku dyskutowano podczas spotkania „Jak zwrócić uwagę pracodawcy, nie wyłączając Facebooka”. Mateusz Jabłonowski i Joanna Cap z AIESEC zachęcali uczestników spotkania do rozważnego budowania wizerunku w sieci, zwłaszcza przez portale społecznościowe, ale też bazujące na profilach z życiorysem zawodowym, czyli LinkedIn czy Goldenline. O tworzeniu relacji w świecie biznesu, podstawach etykiety mówił w siedzibie Biura Karier UMCS Sebastian Mertowski z AEGEE Lublin. Tydzień Przedsiębiorczości zamknęły zajęcia na wydziałach ekonomii oraz prawa i administracji UMCS. Opowiadano o zysku w kontekście różnych dziedzin prawa, m. in. podatkowego i handlowego; symulowano również pożądane postawy negocjacyjne.

Tekst ukazał się w "Nowym Tygodniu" nr 47, link

Read more »

Pojednanie na Wschodzie niemożliwe bez rozliczenia w Rosji

Co łączy orędzie biskupów polskich sprzed pięciu dekad z konfliktem rosyjsko-ukraińskim? O tym, czy pojednanie między wschodnimi sąsiadami na wzór Polski i Niemiec jest możliwe dyskutowano w debacie „Czy Europa ma szansę na trwały pokój”. Spotkanie odbyło się 18 października w siedzibie Pracowni Centrum Wolontariatu w Lublinie.

W dyskusji wzięli udział profesor Walenty Baluk (po prawej), z zakładu praw człowieka, Wydziału Politologii Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej i doktor Tomasz Kranz (po lewej), dyrektor Państwowego Muzeum na Majdanku. Profesor komentował istotę pojednania w kontekście sytuacji na Ukrainie, zaś dyrektor przybliżył obecnym na sali długi i trudny okres odbudowywania dialogu polsko-niemieckiego. 

Motywem przewodnim spotkania było wydarzenie historyczne, czyli 50. rocznica wystosowania przez polskich biskupów listu z apelem o przebaczenie do zachodnioniemieckich hierarchów kościelnych. Na zrozumienie wyjątkowości deklaracji „przebaczamy i prosimy o przebaczenie” w kontekście trudnych czasów Polski komunistycznej zwracał uwagę Tomasz Kranz. - Były to czasy braku stosunków dyplomatycznych między Polską a Niemcami Zachodnimi, antysemickich nastrojów ze strony ekipy Gomułki, w końcu niezabliźnionych jeszcze ran po hekatombie drugiej wojny światowej. Propaganda Polski Ludowej nazywała naszych biskupów zdrajcami, przez co rodacy nie zrozumieli znaczenia przekazu kościelnych - mówił dyrektor Muzeum na Majdanku. Skutkiem pojednania polsko-niemieckiego jest bliska współpraca w wielu dziedzinach, na wszystkich szczeblach, od obywateli do dyplomacji. - Pojawiają się naturalne przeszkody, takie jak asymetria stosunków (Niemcy są dla Polski kluczowym partnerem, odwrotnie tak nie jest), sprawa muzeum wypędzonych, czy sprzeciwy wobec przystąpienia Polski do Unii Europejskiej przed kilkunastoma laty. Nie może to jednak zmienić procesu zbliżenia, o którym stanowią przede wszystkim obywatele, nie intelektualiści, czy politycy - komentował Kranz.

Czy w sytuacji konfliktu w Donbasie możliwe jest podobne rozwiązanie i zamknięcie trudnej przeszłości? Sceptycznie podchodzi do tego profesor Baluk. - Dzisiejsza Rosja nie rozliczyła się ze swoją historią, a to utrudnia dialog, a tym samym pojednanie. Państwo Putina nie prowadzi dialogu ze społeczeństwem, zmierzając w stronę dyktatury. Sprawa Krymu może wydłużyć konflikt nawet do 25 lat - komentował. Ratunku nie doszukuje się również ze strony wschodnich hierarchów w cerkwi. - Kościół na Ukrainie jest podzielony, na patriarchat moskiewski, kijowski, Autokefaliczną Cerkiew Prawosławną, do tego dochodzą parafie katolickie. Nie ma instytucji wyznaniowej, która wzięłaby na siebie odpowiedzialność - mówił Baluk.

Read more »

Magisterka pełna bojkotu

Nie, nie zamierzam bojkotować pisania pracy magisterskiej. Cały haczyk polega na tym, że sama magisterka poświęcona będzie ... bojkotom najważniejszych zawodów sportowych na kuli ziemskiej, czyli igrzyskom olimpijskim. A że taka już pisarska powinność, że przed obroną dzielę się swoimi przemyśleniami przez blogosferę czy też formę artykułu, to zapraszam do lektury.

Co łączy politologiczny licencjat z dziennikarską magisterką? Bez wątpienia zimnowojenna smykałka i łatwość w poruszaniu się w tym obszarze historii. Postanowiłem pozostać w zimnej wojnie, ale częściowo wyjść z polityki w inną, bardziej neutralną płaszczyznę, która... została wciągnięta w polityczne gierki. Padło na bliski mi z różnych względów sport. Ten najszlachetniejszy, z korzeniami na greckim Olimpie i tradycjami helleńskimi.

okładka Newsweeka ze stycznia
1980 roku, fot. tumblr/newsweek.com

Fanem igrzysk olimpijskich i dawnych mundiali jestem od dzieciaka, już jako uczeń podstawówki wertowałem albumy z naklejkami i książki, które podrzucał mi tato. To on zaszczepił we mnie coś w rodzaju sportowej pamięci historycznej. Nazwiska, pamiętne mecze i konkursy, różnice między sportowcami, relacje prasowe, kontekst polityczny... Teraz to wszystko połączę w pracy zwieńczającej dziennikarskie studia.

Inspiracja

"Trzylatkę" politologii zwieńczyłem pracą, w której opisałem relacje polityczne dwóch krajów socjalistycznych: Polski i Czechosłowacji wobec Związku Radzieckiego w okresie zimnej wojny. Archiwalny wpis na blogu znajduje się tutaj, natomiast jako artykuł niemal naukowy na stronie TwojaEuropa.pl. Zamierzałem pokazać różnice między dwoma sąsiadującymi państwami w przyswajaniu totalitarnego systemu, wynikające z wielu rozmaitych czynników.

Zimna wojna to nie tylko polityka, to także napięcia między dwoma światami wchodzące w inne płaszczyzny życia. Napięcie między mocarstwami wzrastało kilka razy na szczególnie wysoki poziom. Przez zimnowojenne relacje oberwał także sport olimpijski. Ponad 60 państw, zwłaszcza świata kapitalistycznego, na czele ze Stanami Zjednoczonymi, nie wysłało swoich sportowców na igrzyska w Moskwie w 1980 roku. Powodem sportowego bojkotu była sowiecka agresja w Afganistanie rozpoczęta przed końcem trudnego roku w światowym sporcie.

Podrozdziały poświęcone bojkocie igrzysk w Moskwie poświęcę ostatnim miesiącom przed zawodami i samym igrzyskom. W pierwszych podrozdziałach opiszę jak narastało napięcie i jakimi sposobami wywierano naciski polityków na krajowe komitety olimpijskie, swoją drogą apolityczne instytucje związkowe oraz na ich "górę", czyli MKOlem. Pojawią się tutaj zmiany planów (odwołania bojkotu), argumentacje polityków o konieczności startu. Czyli coś czego nie cierpimy - kiedy polityka i sport idą w jednej parze w imię apolitycznej idei olimpizmu.

Drugie podrozdziały poświęcę sportowym poczynaniom na igrzyskach. Pod lupę pójdą najgorętsze rywalizacje sportowców, pełne pobudek ideologicznych i szowinistycznych. Takim gestem był bez wątpienia gest Kozakiewicza. Polska i ZSRR w jednym bloku szły, ale nasz skoczek chciał coś przekazać moskiewskiej publice.  

Zarys historyczny

Jeszcze trochę opowiadania historii. Dzięki mediacjom szefa MKOl Michaela Killanina część państw zachodniej Europy (Wielka Brytania, Francja, Hiszpania, Dania) wysłały niewielkie reprezentacje do ZSRR. Występowały one na moskiewskich arenach pod szyldem olimpijskim, nie grano im także hymnów narodowych przy ceremoniałach. 

Tak samo planuję rozpisać bojkot Los Angeles, który gościł igrzyska cztery lata później. Do miasta aniołów nie pojechały reprezentacje 15 państw "demoludów". Powodem zaczepnym była obawa o bezpieczeństwo sportowców z krajów socjalistycznych. Do tego doszedł wątek smogu, z powodu którego olimpijczycy musieli zrobić sobie kolejne cztery lata przerwy.

Igrzyska w 1980 roku zdominowali sportowcy radzieccy, ogółem sportowcy bloku wschodniego dobyli ponad 80 % złotych medali. Wielu medalistów zapewne nigdy nie stanęłoby na podium, gdyby nie nieobecność faworytów z państw zachodnich (USA, Niemcy Zachodnie, Japonia, Kanada).

Gdyby wskrzesiciel idei olimpijskiej baron Pierre de Coubertin dożył lat osiemdziesiątych, gdyby tylko mógł świadkować temu jak prezydent USA i pierwszy sekretarz KPZR politykują w sportowej imprezie czterolecia byłby załamany. Nieuczestniczenie w igrzyskach miało swoje odzwierciedlenie polityczne cztery lata później, w Los Angeles. Cały okres przed, to jedna wielka tuba propagandowa. Zachodni blok chwalił, wschodni szukał dziury w całym. 

Bojkotujący zorganizowali kontr-zawody, coś w rodzaju swojej, alternatywnej olimpiady. Starty sportowców na imprezie bez pięciu kółek olimpijskich nie były tym samym (Amerykanie i reszta mieli swoje Olympic Boycott Games w 1980 roku, państwa socjalistyczne w 1984 roku zorganizowały zawody "Przyjaźń 84"). 

Magisterka na medal?

Ta materia z pewnością ułatwia nie tyle pisanie, co przyswajanie niezłej porcji szczegółowych faktów. Praca dyplomowa to nie artykuł ani felietonowa kartka, którą ot tak, w okolicznościach sprzyjającej weny wyperswaduję. To selekcja najważniejszych infomacji, przyswajanie niuansów z książek, czasopism, materiałów zdigitalizowanych (żadne didżital moi drodzy). W dalszych planach jest także rozmowa z olimpijczykiem z regionu, który brał udział w jednych z bojkotowanych igrzysk. Fragmentami podzielę się już po całości. 

Read more »

Igrzyska bojkotów

Interwencja Sowietów w Afganistanie w 1979 roku przekreśliła jakiekolwiek szanse na poprawę relacji Wschód – Zachód. Ucierpiał przy tym także sport olimpijski. Agresja sowiecka sprawiła, że wiele państw Zachodu zbojkotowało igrzyska w Moskwie (1980), z kolei cztery lata później reprezentacje krajów socjalistycznych nie pojechały na sportową imprezę w Los Angeles. Nie była to odpowiedź za rok 1980, „rewanż” Moskwy i państw satelickich nastąpił z innych powodów.

Propaganda w służbie sportu

Po Afganistanie do sportu wkroczyły, silne jak nigdy wcześniej, mechanizmy propagandy. Jeszcze przed nastaniem zimnej wojny rodzina olimpijska wiedziała jak państwo – gospodarz igrzysk potrafi wykorzystać machinę propagandową do pokazania swojego sukcesu. Działo się tak w 1936 roku, kiedy organizatorem letnich igrzysk był Berlin, stolica budowanego od trzech lat reżimu Adolfa Hitlera. Zimowe igrzyska z niemniejszą pompą zorganizował w tym samym roku kurort Garmisch – Partenkirchen. Obok wypuszczonych gołębi, stanowiących symbol pokoju, zawody stały pod znakiem demonstracji, salutowania wodzowi (nie tylko przez Niemców) i podkreślania potęgi nazizmu.

Kontekst tamtych wydarzeń był zupełnie inny niż czterdzieści cztery lata później. Naziści nie mieli konkretnego wroga w sporcie, w którego uderzaliby choćby pośrednio. Liczyła się przede wszystkim propaganda sukcesu, którą mieli wprowadzać zwycięstwami aryjscy sportowcy. Pamiętajmy, że dygnitarze Rzeszy nie mieli jeszcze wówczas w planach Holokaustu i obozów zagłady. Fenomenem, a zarazem niemieckim kompleksem w zawodach były występ czarnoskórego lekkoatlety ze Stanów Zjednoczonych. Amerykanin Jessie Owens zdobył w Berlinie cztery złote medale, zmuszając Hitlera do pogratulowania gorszemu rasowo mistrzowi.

bojkoty IO rozpoczęły się na dobre w 1976 roku.
Do Montrealu nie pojechały państwa arabskie,
fot. wikipedia

Rasowe uprzedzenia, które skończyły się wraz z tragedią II wojny światowej, były jedynie zapowiedzią tego jak można wmieszać do sportu politykę i propagandę. Groźba wojny atomowej oraz walka o wpływy komunizmu z demokracją na całym świecie odbiły się echem na arenach olimpijskich. W 1952 roku w Helsinkach po raz pierwszy zaprezentowali się światu sportowcy radzieccy. Od tego momentu rozpoczęła się wieloletnia rywalizacja sportowców USA i ZSRR, wychodząca daleko poza świat bieżni, hal, pływalni, ringów.  

Mimo zimnej wojny, która doprowadzała do sportowego „wyścigu zbrojeń”, zmagania olimpijczyków przebiegały w duchu fair play. Trwało tak do końca lat siedemdziesiątych, kiedy jedno wydarzenie zmieniło bieg historii. Także tej olimpijskiej.

Wojna dzieli sportowy świat

Trudno uwierzyć, że początek 1979 roku nie wskazywał na radykalne ochłodzenie relacji Moskwa – Waszyngton. Przywódcy tych państw, Leonid Breżniew ze strony Związku Radzieckiego i Jimmy Carter ze strony Stanów Zjednoczonych, podpisali na początku lipca układ SALT II. Ograniczał on zbrojenia strategiczne obu stron w zakresie produkcji rakiet do przenoszenia bomb jądrowych. Choć senat USA ostatecznie nie ratyfikował układu, obie strony planowały stosować się do jego postanowień. Grudniowa agresja ZSRR na Afganistan zniweczyła jednak te zamiary.

przykładowa odezwa z okładki do bojkotu
moskiewskich igrzysk, fot. pinterest.com

Strony ograniczyły kontakt z ideologicznym wrogiem do minimum. Na początku 1980 roku prezydent Carter zasugerował Kongresowi, by amerykańscy sportowcy zbojkotowali igrzyska w Moskwie, jeśli sowieckie tanki w ciągu miesiąca nie wyjadą z Afganistanu. Parlament poparł inicjatywę prezydenta, a ponieważ ultimatum złożone Związkowi Radzieckiemu nie doczekało się odpowiedzi, igrzyska czekał pierwszy taki bojkot w historii. Rząd USA obiecywał, że będzie nakłaniał pozostałe państwa, by również nie brały udziału w moskiewskich igrzyskach. 

Przewodniczący Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego Michael Killanin usilnie ratował sytuację. W maju 1980 roku Breżniew zgodził się na propozycję Irlandczyka, by reprezentanci państw zachodnich występowali pod flagą olimpijską, a nie narodową. Na takie rozwiązanie przystały m. in. kadry Wielkiej Brytanii (mimo ostrego sprzeciwu premier Margaret Thatcher), Francji czy Włoch. Ich zwycięzcom nie grano później hymnów narodowych. Mediacja Killanina nie przyniosła sukcesu w przypadku USA. Tamtejszy Komitet Olimpijski twardo obstawał przy bojkocie imprezy. Do Moskwy nie przyjechali też sportowcy z Niemiec Zachodnich, Chin, Japonii, Kanady i państw muzułmańskich. Ogółem igrzyska w 1980 roku zbojkotowało 65 krajów. Razem z uczestnikami pod flagą MKOL w zawodach wystąpiło 5179 sportowców z 81 państw. 

okładka amerykańskiego Newsweeka,
styczeń 1980 rok

Do nieuczestniczenia w igrzyskach namawiano też polskich olimpijczyków. Agitację poprzez apele prowadziło Radio Wolna Europa, wplatając do idei bojkotu sprawę Katynia i napadniętego przez Sowietów Afganistanu. Apele oraz liczne kampanie przeprowadzane w konspiracji na niewiele się zdały, do Moskwy Polski Komitet Olimpijski posłał najliczniejszą reprezentację w historii. Liczyła ona 306 sportowców.

Brak wielu zawodników dał się najbardziej odczuć w lekkiej atletyce i pływaniu, choć poziom igrzysk był wysoki.  Pobito 20 rekordów świata. Zawody zdominowali gospodarze - sowieccy sportowcy zdobyli 195 medali, w tym aż 80 złotych. Wyprzedzili ekipę Niemiec Wschodnich, która wywalczyła 126 krążków, z czego 47 złotych. Polacy stawali na podium najwięcej razy w historii igrzysk (32), lecz tylko trzy razy na najwyższym stopniu. Złote medale były zasługą Bronisława Malinowskiego (bieg na 3000 metrów), Jana Kowalczyka (jeździectwo konne) i Władysława Kozakiewicza (skok o tyczce).

Amerykanie zaproponowali alternatywne zawody do igrzysk w Moskwie. Przeszły one do historii jako Olympic Boycott Games. Odbywały się w Filadelfii, a sportowcy rywalizowali tylko w konkurencjach lekkoatletycznych. Odzew ekip bojkotujących Moskwę był słaby – do Filadelfii przyjechały nieliczne reprezentacje 29 z 65 krajów, które nie uczestniczyły w igrzyskach w stolicy ZSRR. Poza Stanami Zjednoczonymi w Olympic Boycott Games wystartowali m. in. reprezentanci Chińskiej Republiki Ludowej, Niemiec Zachodnich czy Kanady. O równej rywalizacji nie było mowy, na 33 konkurencje Amerykanie triumfowali w dwudziestu. Medale zdobywały reprezentanci dziesięciu krajów, m. in. Sudanu, Kenii czy Bahamów.

Sportowy rewanż

W rewanżu za bojkot igrzysk w Kraju Rad, Związek Radziecki i państwa demokracji ludowej nie wysłały swoich reprezentacji do Los Angeles. Oficjalnym powodem absencji nie był jedynie wizerunkowy rewanż za bojkot Moskwy.

Przywódcy mocarstw, tak jak przed czterema laty, ponownie używali zimnowojennej retoryki. Podgrzewały ją wyścig zbrojeń oraz zapalne wydarzenia. We wrześniu 1983 roku Sowieci zestrzelili nad Sachalinem południowokoreański samolot z 269 osobami na pokładzie, z kolei miesiąc później spadochroniarze amerykańscy interweniowali w Grenadzie, a politycy obsadzili „przyjazny” rząd. ONZ potępiło obydwa akty. Na początku kolejnego roku Związek Radziecki rozpoczął kampanię propagandową, która uderzała w przyszłych organizatorów igrzysk.

Przywódcy Kremla znaleźli inny pretekst. W obawie przed smogiem oraz brakiem bezpieczeństwa i zaplecza sportowego w mieście aniołów sportowcy z państw bloku wschodniego nie pojechali do Ameryki. Bojkot igrzysk zadeklarowało wstępnie 17 państw socjalistycznych, w tym Polska. Z satelitów Moskwy wyłamały się jednak - bez konsekwencji - Rumunia i Jugosławia. Rumuni zdobyli się na historyczne osiągnięcie: zdobyli aż 20 złotych medali zajmując drugie miejsce w klasyfikacji za Amerykanami. Warto wspomnieć, że w Los Angeles do olimpijskiej rodziny powrócili po 36 latach przerwy sportowcy z Chin. Reprezentowali po raz pierwszy Chińską Republikę Ludową. Poza kilkunastoma wyjątkami w Los Angeles zaprezentowało się o wiele więcej państw niż cztery lata wcześniej w Moskwie. Przysłały one 6797 sportowców z 140 krajów.

znaczek pocztowy zawodów "Przyjaźń-84", fot. wikipedia

W ramach rewanżu za bojkot z 1980 roku Rosjanie zaproponowali alternatywne zawody sportowe. Na tę propozycję musiały przystać komitety olimpijskie pozostałych państw bloku. Cykl zawodów przeszedł do historii pod nazwą „Przyjaźń-84”. W odróżnieniu od idei miasta-gospodarza igrzysk, konkurencje odbywały się w różnych krajach. Dla Polski zawody były jednym z pierwszych sposobów na wyjście z izolacji międzynarodowej po stanie wojennym. Nad Wisłą sportowcy mierzyli się w jeździectwie, judo, pięcioboju, tenisie i hokeju na trawie. Zawody rozgrywały się także poza Europą: w Mongolii odbywały się sztuki walki sambo, w Korei Północnej tenis stołowy, a na Kubie boks, siatkówka i piłka wodna.

Zawody stały na bardzo wysokim poziomie. Nie obyło się bez porównań z igrzyskami w Los Angeles. W królowej sportu zawody socjalistyczne przyniosły lepsze wyniki niż igrzyska (28 z 41 konkurencji). Polacy zdobyli 7 złotych medali, większość w konkurencjach rozgrywanych u siebie (judo, jeździectwo). Przez lata nasi medaliści z „Przyjaźni-84” żyli w zapomnieniu, bez żadnego wsparcia ze strony państwa. Dopiero w 2007 roku prezydent Lech Kaczyński nadał im takie same uprawnienia i przywileje jak medalistom olimpijskim.

Read more »

W barokowym pałacu

Jest jednym z najciekawszych zabytków Lublina. Jego mury pamiętają dworskie życie polskich familii, gubernatorską biurokrację zaborców, uformowanie jednego z pierwszych niepodległych rządów II RP. Dziś w budynku znajduje się Wydział Politologii UMCS, który w ubiegłym roku obchodził 20-lecie istnienia. W tym roku 70 lat w pałacu świętowała już cała uczelnia (1944-2014).

Rezydencja magnatów

Pałac, powstały w XVI wieku jako renesansowy dwór, należał początkowo do rodziny Firlejów. W niczym nie przypominał dzisiejszego gmachu. Przeznaczony był głównie do obrony. Po Firlejach przejęli go Ostrogscy, a po nich, w 1683 roku, kolejna wpływowa familia Lubomirskich. Ostatnie przekazanie nastąpiło poprzez małżeństwo marszałka wielkiego koronnego Józefa Karola Lubomirskiego z Teofilą Ostrogską. Familia dzierżawiła budynek przez dziesięciolecia aż do końca XVII wieku, kiedy na prośbę architekta zaplanowała przebudowę pałacu. Zadania tego podjął się sprowadzony z Niderlandów Tylman z Gameren.

Pałac stał się po przebudowie barokową rezydencją. Jednokondygnacyjny, z klasycystycznymi zdobieniami w duchu epoki „monument familii” tylko początkowo spełniał założenia swoich czasów. Coraz bardziej zaniedbywany przez ród Sanguszków – kolejnych właścicieli –  od 1722 roku popadał w coraz większą ruinę. Nie były to wszakże czasy kryzysów pałacowych. Rezydencje najbogatszych Polaków rozkwitały w najlepsze, zarówno w Lublinie, jak i w całej Rzeczpospolitej. W 1734 roku nad Bystrzycą znajdowało się dwanaście pałaców, z czego trzy na małej przestrzeni Placu Litewskiego.

Stan pałacu pogarszały także pożary. Pierwszy z nich miał miejsce w czasie konfederacji barskiej  w 1768 roku. Ówcześni właściciele, Szeptyccy, nie podjęli się restauracji ani konserwacji budynku. W kolejnych latach, równo z rozbiorami Polski, agonię przeżywał jeden z piękniejszych symboli małej, lubelskiej ojczyzny.

Pałac burmistrza i polityków

Odbudowy zniszczonego budynku podjął się dopiero na początku XIX wieku bogaty kupiec z regionu i ówczesny burmistrz Lublina, Benjamin Finke. Wykupił on zdewastowany gmach w 1801 roku. Po transakcji przekazał go w ręce namiestników Królestwa Polskiego na czele z generałem Józefem Zajączkiem. Choć pałac nie spełniał już funkcji dworskich sprawdzał się jako rezydencja polityków. W przeciwieństwie do familii urzędnicy państwowi eksploatowali budynek rozsądniej.

Wraz z klęską Napoleona, kiedy dla lublinian nastały czasy smuty i kontrybucji, pałac nabrał kształtów, które znamy do dzisiaj. Dzięki wysiłkowi Jana Stompfa powstała druga kondygnacja i boczne pawilony, całość prezentowała się już w stylu neoklasycystycznym. Na polecenie generała Zajączka, teraz stronnika carskiego, w pałacu ulokowała się  Komisja Województwa Lubelskiego, kolegialne ciało administracji polskiej. W 1829 roku budynek niespodziewanie spłonął w drugim pożarze. Odbudowa nastąpiła tym razem błyskawicznie, a pracami nad projektem zajął się Henryk Marconi. Ukończone dzieło przyjęło dokładnie taką formę, z jaką dziś kojarzymy Wydział Politologii.

Po powstaniu styczniowym w pałacu ulokowali swoje siedziby ościenni gubernatorzy. Do 1915 roku przy Placu Litewskim rezydował gubernator rosyjski, jeden z dziesięciu zarządców Kraju Nadwiślańskiego. Po przejściu frontu i wyparciu Rosjan z Kongresówki, budynek przeszedł pod zarząd austriackiego generała-gubernatora. Zajętymi ziemiami rządził niedługo, bo trzy lata. Wkrótce państwa centralne ogłosiły swoją klęskę w Wielkiej Wojnie. Polakom sprzyjał rozwój wydarzeń, gdyż także wschodni zaborca pogrążył się w wewnętrznym chaosie. Ów splot rozbudził nadzieje lublinian na utworzenie polskiego rządu. Trzy dni przed powrotem Józefa Piłsudskiego do Warszawy, 7 października 1918 roku, w gmachu pałacu odbyło się inauguracyjne posiedzenie Tymczasowego Rządu Ludowej Republiki Polskiej. Gabinet pod przewodnictwem Ignacego Daszyńskiego zdawał sobie sprawę z nastrojów patriotycznych w społeczeństwie regionu. Widząc, jak wokół Józefa Piłsudskiego konsolidują się siły niepodległościowe, socjalistyczny rząd podporządkował się przyszłemu Naczelnikowi Państwa. Rząd lubelski urzędował w pałacu do 12 listopada, a działalność zakończył pięć dni później. Pamiątkową tablicę upamiętniającą wydarzenia sprzed 96 lat zauważymy przy wejściu na Wydział Politologii, w auli zaś podziwiać możemy obraz Daszyńskiego, pierwszego premiera odradzającej się Rzeczpospolitej.

Pałac wkrótce przeszedł w ręce wojskowych, podobnie jak sąsiedni budynek Rządu Gubernialnego. Spokojna egzystencja budynków trwała tyle ile żywot niepodległej Polski. We wrześniu 1939 roku pałace przejęli hitlerowscy okupanci.

Uczelniane mury

Po wkroczeniu Sowietów do Lublina i proklamowaniu przez komunistów Polski PKWN- owskiej, pałac został przekazany nowej uczelni – Uniwersytetowi Marii Curie-Skłodowskiej.  Marionetkowy rząd Polski „lubelskiej” mieścił się w dawnym Pałacu Rządu Gubernialnego, budynku dzisiejszego Wydziału Psychologii.

Pałac przy Placu Litewskim stał się miejscem politologicznych prelekcji od 1964 roku, utworzono tu wówczas Studium Nauk Politycznych. Po dziewięciu latach Studium urosło do rangi Instytutu Nauk Politycznych, a od 1980 roku pojawili się pierwsi studenci dzienni. Uczelnia rozwijała się w pałacowych murach coraz prężniej. W 1984 roku zaczął działać Uniwersytet Trzeciego Wieku. Najwięcej zmian dokonało się jednak w czasach transformacji ustrojowej: od 1990 roku uniwersytet funkcjonował w pałacu już we wszystkie dni tygodnia, uruchomiono 5-letnie studia zaoczne, a dwa lata później Instytut uzyskał uprawnienia do nadawania tytułu doktora nauk humanistycznych (habilitację doktorzy uzyskują od 2001 roku). Dalszy rozwój uczelni zaowocował przekształceniem Instytutu w Wydział Politologii UMCS, co nastąpiło w styczniu 1993 roku decyzją Senatu uczelni. Miesiąc później zebrała się inauguracyjna, historyczna Rada Wydziału, która wybrała na pierwszego dziekana profesora Jana Jachymka.

W latach 80. w historycznym pałacu funkcjonowało pięć zespołów badawczych, skupionych przede wszystkim wokół polityki. Wraz ze zmianą ustroju zespoły przekształcały się w zakłady badawcze. Rozwijały się pokrewne dziedziny, tj. prawa człowieka, dziennikarstwo, samorząd, historia czy filozofia. W 2000 roku uruchomiono drugi kierunek na wydziale – stosunki międzynarodowe, w czym nieoceniony udział mieli pracownicy zakładu zajmującego się tą dziedziną. Kształcenie przyszłych dziennikarzy rozpoczęło się w roku akademickim 2003/2004. Uruchomiono wtedy studia licencjackie z tego kierunku.

Przeszło dziesięć lat później, poza politologią, stosunkami międzynarodowymi i dziennikarstwem, pojawiły się w odsłonie dziennej także studia wschodnioeuropejskie (od roku akademickiego 2011/2012), bezpieczeństwo narodowe (2013/2014) i produkcja medialna (2014/2015).

Ponad dwadzieścia lat od powstania Wydziału Politologii w murach pałacu nauki pobierają studenci pięciu lat, sześciu kierunków, również w formie  zaocznej. Uczelnia prowadzi także dwu- i trzysemestralne kierunki podyplomowe. Wydział dysponuje kompletnym zapleczem dla studentów, posiada bibliotekę i czytelnię z komputerami, szatnię, ksero, barek, tablice ogłoszeń, czyli standardowe zaplecze dla studentów. Mury wydziału odwiedzają znane osobistości ze świata polityki jak Adam Hofman, czy Janusz Palikot. Na wydziale gościły największe tuzy dziennikarstwa polskiego, m. in. Andrzej Stankiewicz, Daniel Passent, Jacek Żakowski, czy Tomasz Patora. Były też zagraniczne wizytacje – chłodna ocena Majdanu w wykonaniu profesora Jarosława Hrycaka, ale i luźniejsze spotkanie z ambasador Indii Moniką Kapil Mohtą.

Read more »